@Huyền
Cháu trồng cây thối nhất như thế xem ra đã từng trải .Rất khâm phục ! Cái đó nói lên ý nghĩa .Đời còn những cái thối hơn mà mình vẫn phải chịu đựng đấy thôi

@nhachoa
Làm bằng sterling là một thứ bạc pha .Rất vui vì cậu đã thích nó

@Ông D .
Ở nhà vài bữa tập đàn đừng đi học .Tôi thấy hơi lo lo

Thân tặng bác Phi

Một trong những ám ảnh lớn nhất của những người lưu vong là ý niệm về sở thuộc (sense of belonging). Với giới cầm bút, ám ảnh ấy lại càng nhiều day dứt: Không những bản thân họ mà còn cả tác phẩm của họ thuộc về đâu và sẽ đi về đâu?

Trong cuốn The Writer as Migrant (The University of Chicago Press, 2008), Ha Jin, nhà văn gốc Hoa viết bằng tiếng Anh tại Mỹ, trích dẫn một quan điểm của Nabokov mà tôi rất tâm đắc: Với một nhà văn, quốc tịch chỉ là điều thứ yếu; trong khi đó chính nghệ thuật mới là hộ chiếu thực sự của hắn.

Ha Jin dẫn ra trường hợp của hai nhà văn Aleksandr Solzhenitsyn và Lâm Ngữ Đường làm ví dụ.

Solzhenitsyn bị trục xuất khỏi Liên Xô vào năm 1974 và cư ngụ tại Mỹ đến năm 1994. Năm 1985, ông nộp đơn xin vào quốc tịch Mỹ nhưng đến ngày tuyên thệ, ông lại đổi ý. Năm 1994, sau khi chế độ đó sụp đổ, ông quay về Nga sinh sống. Tất cả những sự thay đổi về địa điểm cư trú ấy có ảnh hưởng gì đến sự nghiệp viết lách của Solzhenitsyn không? Không. Solzhenitsyn từng tuyên bố: “Tất cả cuộc đời tôi đều chứa đựng trong một điều – tác phẩm.” Và tác phẩm của ông, như ông cũng từng tuyên bố, “chỉ được viết cho quê nhà”, tức nước Nga. Nhưng nước Nga của ông lúc ấy lại từ chối ông: Ông không được về nước và tác phẩm của ông cũng bị cấm hoàn toàn. Có điều, chế độ ấy không sống lâu hơn Solzhenitsyn: Năm 1991, nó sụp đổ. Ba năm sau, Solzhenitsyn hồi hương và được chào đón như một vị anh hùng. Chính Solzhenitsyn cũng không sống lâu hơn tác phẩm của ông: Năm 2008, ông qua đời, tác phẩm của ông vẫn còn lại. Hơn nữa, chúng không phải chỉ thuộc về nước Nga. Chúng thuộc về nhân loại.



Solzhenitsyn


Trường hợp của Lâm Ngữ Đường cũng vậy. Sống ở Mỹ trên ba mươi năm, viết chủ yếu bằng tiếng Anh, Lâm Ngữ Đường không vào quốc tịch Mỹ, nhưng ông cũng không hề muốn về lại Trung Quốc. Thật ra, chính quyền Cộng sản ở Trung Quốc cũng không thích gì Lâm Ngữ Đường: họ cho ông chống Cộng và thân với Tưởng Giới Thạch và Quốc Dân Đảng ở Đài Loan. Nhưng dù vậy, sau khi ông mất vào năm 1976, tác phẩm của ông vẫn về được quê nhà. Năm 1994, tuyển tập Lâm Ngữ Đường, gồm 30 tập, được xuất bản tại Trung Quốc. Cho đến nay, cả hàng triệu cuốn sách của ông đã được bán và ông trở thành một trong những tác giả ăn khách nhất tại Trung Quốc, nơi chế độ vẫn còn thống trị.



Lâm Ngữ Đường

Sau khi nêu lên kinh nghiệm của Solzhenitsyn và Lâm Ngữ Đường, Ha Jin kết luận: Với nhà văn, việc trở về mang tính vật lý là điều rất ít có ý nghĩa. Việc hồi hương đích thực của một nhà văn lưu vong là qua văn chương. “Chỉ có văn chương là có thể đi xuyên qua các rào cản lịch sử, chính trị và ngôn ngữ để đến với người đọc, kể cả những người sống ở quê gốc của tác giả”