Cách đây chừng bốn năm, khi tôi bắt đầu tham gia TLKD, có lần tôi đang đọc cái gì đó tại TLKD, hoặc tại một website nào khác (không nhớ rõ. Lúc đó vì bình cờ vua trên TLKD nên có ý trao dồi tiếng Việt , cả trong vòng 10 năm trước đó rất ít khi rớ tới tiếng Việt), có ai đó nói về một chuyện gì rồi than "chính quyền không làm gì hết". Lúc đó tôi nghĩ, ở bên Mỹ thì một là họ đem chính phủ ra kiện, hai là sẽ có ai đó hoặc hội đoàn nào đó đứng ra hô hào cho chuyện đó. Hai thể chế khác nhau đưa ra hai cách ứng sử khác nhau. Bên Mỹ cái "tự" nó ăn sâu vào xương tuỷ rồi, Tự làm, tự vươn lên, con cái lớn lên tự lập. Đám dân đã từng bị vua chúa bên Âu Châu ăn hiếp, từng đàn bỏ chạy qua bên này lập quốc trong thâm tâm rất e dè một chính phủ trung ương. Chính phủ làm ơn xê ra một bên để chúng tôi làm việc, cần nhờ ông làm cảnh sát đứng đường bắt tội phạm thôi. Làm tốt thì cuối năm chúng tôi đống thuế phát lương.

Dĩ nhiên không có cái gì trên đời là hoàn hảo, mấy đám "tự" quá hay quá khéo bắt đầu ăn hiếp đám hiền lành tự làm tự nhai, làm vừa đủ còn phải chơi nữa chứ. Cái này gọi là tài phiệt. Thế thì chính phủ phải can thiệp vào, những chương trình xã hội giúp đở dân nghèo từ những thập niên 30 (sau vụ đại khũng hoản kinh tế đầu tiên do đám tài phiệt gây ra) và từ từ đến 60, 70 bắt đầu nhiều hơn. Đến bây giờ có thể nói nước Mỹ luôn trong tình trạng dằng co giử "tự lực" và "tha lực". Khoản thời gian nào mà hai lực này quân bình thì nước Mỹ yên ổn tiến triển, khi nào "tha lực" nhúng vào quá lâu quá nhiều là phát triển bị đình trệ, hoặc "tự lực" quá nhiều thì lũng đoạn kinh tế.

Tôi viết dòng dài trên là để dẫn đến một cuộc đại chiến giữa tự lưc và tha lực kéo dài bên Mỹ từ vài năm nay, và vừa mới kết thúc hôm qua (ít nhất là tạm kết thúc, chờ bên kia kiếm kế khác). Số là ông Obama, người sinh ra chỉ để lo cho dân, có đề cử một đạo luật, và đã được Quốc Hội Mỹ thông qua, đó là luật người dân nào cũng bị bắt buộc phải có bảo hiểm ý tế. Nếu nghèo quá không có tiền mua bảo hiểm y tế thì mua qua những tổ hơp (exchange) do "chính phủ" (state) lập lên, và sẽ được tài trợ cho. Thế là họ cải qua cải lại vài năm nay. Những người chống đối chính-phủ-làm-ơn-xể-ra-để-chúng-tôi-làm-việc kiện đến Tối Cao Pháp Viện. Kiện hai lần rồi, Lần này, thú vị, họ kiện chỉ vì một chử -- "chính phủ" (state). Chính phủ ở đây nghĩa là gì ? Chính phủ liên ban, hay chính phủ từng tiểu ban ? Nếu lấy thí dụ bên VN, thì "chính phủ" ở đây là chính phủ thành phố hay chính phủ toàn quốc ? Đám kiện nói chử "state" ở đây là nói về chính phủ tiểu ban, chính phỉ liên ban của ông Obama làm ơn đừng xía vào.

Kỳ này Tối Cao Pháp Viện cho Obama thắng, và chính phủ liên ban được quyền nhúng tay vào tài trợ cho dân. Nhưng cuộc chiến "tự lực" và "tha lực" vấn sẽ tiếp diễn tại Mỹ. Một quốc gia tự hào về câu lập quốc "để lập một liên bang hoàn hảo hơn nữa" ("a more perfect union").

Nghĩa là không bao giờ xong . Ai muốn thật xự hoàn hảo ở đây không hợp